Tuesday, May 25, 2004

Skelfing

Gamli maðurinn bjó einsamall í löngu tvílyftu raðhúsi og ég hafði verið ráðinn til að sjá um kvöldhjálpina hjá honum um óákveðinn tíma. Ég hafði komið til borgarinnar í leit að ævintýrum en virtist ætla að lenda aftur í sama farinu. En það var ekkert annað að hafa og ég vissi hvað það þýddi. Ef ég stæði mig vel gæti ég haldið starfinu eins lengi og mér hugnaðist og á meðan gamla manninum líkaði við mig þurfti ég ekki að óttast að þvælast atvinnulaus um göturnar og horfa á aurinn minn verða að engu. Mér var engan veginn stætt á því að hafna þessu. Öldungurinn var reyndar moldríkur og það var því ekki ónýtt að komast inn í nánasta þjónustulið hans. En ég vissi líka að ég yrði að hræsna fyrir honum og hinu þjónustufólkinu og mér bauð við smeðjulegu andrúmsloftinu sem ég vænti að ríkti þarna.
Mér varð þó nokkur huggun í þeirri trú að starfið yrði mér þægilegt því ég hafði einmitt fengið mikla reynslu í að umgangast gömul skör á hjúkrunarheimilinu þar sem móðir mín starfaði og ég ólst upp. Þar hafði ég vanist við að sjá gamla fólkið koma gjörsigrað og niðurbrotið inn á heimilið þegar það var hætt að geta séð um sig sjálft. Ég hafði svo fylgst með því liggja í kör síðustu ævidaga sína, viðurstyggilegt og illa þefjandi, þangað til það lognaðist útaf einhvern daginn. Þá var farið með það í trékössum út í garðinn þar sem jörðin gleypti það.
Á hjúkrunarheimilinu var fátt við að vera fyrir lítinn dreng innanum alla þessa gömlu óvita. Garðurinn var eina leiksvæði mitt og það var ávallt mikil tilbreyting þegar nýtekin gröf stóð opin svo hægt var að leggja hana undir sig og leika á botni hennar í nokkur eftirmiðdegi áður en hún yrði fyllt aftur. Það var líka óhemju spennandi þegar nárinn af einhverju gamalmenninu lá á börunum niðri í kjallaranum á meðan beðið var eftir að trékistan bærist frá kistusmiðjunni í borginni. Mér hafði verið stranglega bannað að fara niður í kjallarann þegar svo stóð á en það varð ekki til annars en að gera mig óbærilega forvitinn í að rannsaka hvað þar væri að sjá. Einhvern tíma hafði ég gægst inn á lækninn þegar hann hafði verið að ganga frá einni kerlingunni á börunum og þegar hann hafði lokið sér af og farið upp að sinna öðrum erindum stalst ég niður og tók hvítt lakið ofan af kerlingunni og reyndi svo að herma eftir hreyfingum læknisins. Ég fór höndum um velsmurðan náinn og undraðist hversu kaldur viðkomu hann var og glerharður á að taka. Og ef maður potaði fast í síðuna var eins og hún væri gerð úr leir. Það var alltaf mikil hátíð þegar mamma sagði mér að þessi eða hinn gamlinginn hefði gefið upp öndina því þá sætti ég færis að komast niður í kjallarann til að framkvæma athuganir mínar.
Vanalega lá gamla fólkið óvita fyrir og emjaði í rúmunum allan daginn. Ég gerði mér að leik að kasta í það smásteinum og sjá það kippast við undir sænginni. En dag nokkurn kom gamall karl á heimilið sem var ólíkur hinu fólkinu. Í fyrstu sýndi hann mér mikinn áhuga og vildi endilega spjalla við mig um eitt og annað en áður en langt um leið vorum við orðnir miklir fjandmenn. Hann fylgdist grannt með öllu sem fram fór í legusalnum og klagaði mig fyrir hjúkrunarkonunum sem skömmuðu mig og niðurlægðu móður mína í þokkabót. En það hafði aldrei verið eins gaman á hjúkrunarheimilinu því í þessum gamla fáráði hafði ég loksins eignast svarinn óvin. Ég gerði mér far um að skaprauna honum við hvert tækifæri og þegar hann sagðist mundu ná í rassgatið á mér og flengja mig þá sagði ég honum að hann myndi aldrei ná mér en ég myndi sko flengja hann. Hvernig ætlar þú að fara að því, litli tittur, spurði hann þá sposkur á svip og hafði greinilega gaman af. Þegar þú ert dauður, kallaði ég til baka, hrækti á gólfið og hljóp út að leika mér í tóftinni skammt frá þar sem ég hafði dregið saman nokkra hluti og slegið á þá eign minni.
Eftir þetta var eins og einhver deyfð hefði komið yfir karlfíflið og hann virti mig ekki viðlits lengur. Ég þorði þó ekki að gera honum neitt því hann klagaði allt um leið í hjúkrunarkonurnar. Það var ekki fyrr en ég hafði fundið upp slöngvibyssu sem nota mátti til að kasta smásteinum miklar vegalengdir að draga fór til tíðinda í viðskiptum mínum við fíflið. Þessa nýju hertækni gat ég nefnilega með engu móti staðist að prófa á einhverju verðugu skotmarki. Og hvað var betur fallið til þess arna en gamli kjaftaskurinn.
Það var einhvern daginn í eftirmiðdegismollunni að ég tók mér stöðu fyrir utan gluggann á legusalnum þar sem skörin lágu hrjótandi fyrir innan. Hjúkrunarkonurnar höfðu lokað hurðinni að legusalnum svo enginn var til að trufla mig enda fór ég mér að engu óðslega. Ég hafði safnað í vasa mína öllum þeim smásteinum sem ég hafði fundið og jafnvel skriðið um gólfið inn í legusalnum til að vita hvort einhverjir gamlir þjónar mínir lægju þar enn. Þegar því var lokið var mér ekkert að vanbúnaði og tók ég til við að sveifla slöngvibyssunni og halda uppi samfelldri skothríð á sofandi gamalmennin sem hrukku upp með andfælum af værum svefninum til verkjandi, farlama búka sinna í sjúkrarúmunum þegar steinvölurnar skullu á þeim. En hvernig sem ég hamaðist tókst mér ekki með nokkru móti að vekja árans karlfauskinn. Hann lét eins og ekkert væri og þóttist ekki taka eftir því þegar smásteinarnir skullu á smettinu á honum. Hann var greinilega að reyna að sigra mig en ég hafði allan daginn fyrir mér og sótti bara stærri steinvölur sem ég valdi af kostgæfni úr aðkeyrslunni. En viti menn allt kom fyrir ekki. Ég fór að óttast um að hjúkrunarkonurnar fengju heyrt í skothríðinni og kveininu í gamlingjunum svo ég hljóp inn og fór að tína steinana aftur ofan í vasa mína til síðari nota. En þegar ég er að tína í kringum rúmið hjá andskota mínum þá sé ég að hann muni vera skilinn við. Ég hljóp eins og fætur toguðu til að láta vita af þessari uppgötvun minni en snéri mér því næst að hinu mikla óunna verki sem ég átti fyrir höndum; að undirbúa og hafa til barefli fyrir flenginguna sem skildi fara fram strax þá um kvöldið.
Loksins var heimilið komið í ró en ég lá eftirvæntingarfullur í rúminu okkar mömmu og var kominn í náttfötin. Allt var eins og best var á kosið því að mamma ætlaði ekki að sofa í rúminu okkar sem þýddi að ég gæti látið til skara skríða. Brátt mátti ég ekki lengur halda aftur af mér og stökk fram úr rúminu og læddist gírugur niður í kjallara, girtur naglaspýtu sem mér hafði áskotnast. Læknirinn hafði verið að sinna ýmsum erindum í borginni og ekki komið heim fyrr en eftir kvöldmat og hafði tilkynnt yfir kvöldverðarborðið í mötuneytinu að hann ætlaði að geyma sér að skoða búkinn sem lægi á börunum niðri í kjallara þangað til daginn eftir. Þetta var því í fyrsta sinn sem ég fékk að vera fyrstur til að skoða einhvern gamlingjann áður enn honum yrði holað niður í garðinum.
Þegar ég svipti ofan af honum hvítu lakinu sá ég að hann lá með augun lokuð og ég dáðist að því hvernig andlitið lafði máttlaust utan á hauskúpunni. Það var þetta sérstaka svipbrigði sem aðeins finnst á dauðu fólki og ég hafði mikið spreytt mig á að setja upp fyrir framan spegilinn á baðinu. En hvernig sem ég reyndi tókst mér aldrei að láta andlitið hanga alveg máttlaust né að sjá sjálfan mig með lokuð augun í speglinum.
Ég hafði hraðar hendur við að velta máttlausum búknum yfir á bakið en hann reyndist of þungur og stirður til að það mætti takast. Hann var þó ekki orðinn sérstaklega kaldur og fitan var ekki hörðnuð ennþá. Ég áræddi að klöngrast upp á börurnar til að vita hvort mér gengi betur með því móti. Mér var þó illa við að fara upp á börurnar til hans því að ég vissi ekki betur en líkið ætti eftir að tæma sig. Börurnar voru svo grannar að ég sá fram á að þurfa að velta honum fram af börunum en ég hugðist einmitt bregða á það ráð og var búinn að taka í krumluna á honum og lyfta handleggnum upp þegar ég mætti glyrnum hans í glottandi andlitinu. Um leið fannst mér eins og stór krumlan sem ég rogaðist með hefði skyndilega lifnaði í höndunum á mér og hóf ég spýtuna á loft og lét ryðgaðan naglann koma niður á annað augað og ganga niður í augntóftina. Ég stökk niður af börunum og hljóp hálfa leið upp stigann en stansaði til að fylgjast með því hvernig naglaspýtan hékk í andlitinu á honum. Nú vissi ég upp á mig skömmina. Þetta yrðu hjúkrunarkonurnar ekki ánægðar með. Mér hafði verið stranglega bannað að fikta í líkunum og nú hafði kvöldvaktin eflaust heyrt skruðninga í kjallaranum og hraðaði sér þangað niður til að ávíta mig. Mig langaði að hlaupa til mömmu en nú var ég viss um að hún yrði líka reið við mig svo ég vissi eiginlega ekki hvað ég ætti til bragðs að taka. En í stað þess að leggjast í gólfið og grenja ákveð ég rétt sí svona að þetta sé rétta stundin að leggja á flótta og koma aldrei aftur.
Ég hljóp upp á gang og fram í forstofu þar sem ég stóð hikandi fyrir framan útidyrnar og hlustaði á nóttina hrista til trén í garðinum fyrir utan. Ég lagði smágert eyrað upp að þungri tréhurðinni og tók ofurhægt í hurðarhúninn en um leið og hurðin varð laus í falsinum fann ég mér til mikillar skelfingar hvernig henni var hrundið upp og þar stóð nóttin í bláum logum úti í garðinum. Stormurinn æddi inn um opnar dyrnar og það var eins og fötin í fatahenginu lifnuðu á herðatrjánum. Ég steig heillaður inn bláan bjarmann sem féll inn um dyrnar og starði dáleiddur á hvernig stormurinn sópaði laufunum upp úr háu grasinu og hengdi þau aftur á trén í garðinum. Blárri töfrabirtu stafaði af leiðinni sem ég átti ófarna niður að moldargrafningnum þar sem ég ætlaði að finna Spora og fá hann til að koma með mér.
Ég stalst berfættur út í nóttina og óð í háu grasinu sem barðist um í sterkum vindinum og slóst utan í mig þar til ég var kominn yfir að litla melnum en þar hafði ég skilið við hann Spora minn síðast. Ég kallaði til hans yfir moldarflagið og fylgdist með því hvort ég sæi nokkra hreyfingu á moldinni, en þegar svo var ekki lagðist ég á hnén og hóf að krafsa mig niður til hans og brátt kom svartur, moldugur feldurinn í ljós svo ég gat slitið hann upp úr jörðinni.
Ég hafði fundið Spora í vegkantinum einhvern daginn þar sem hann hoppaði áfram á framlöppunum og dró afturlappirnar á eftir sér. Afturhlutinn hlaut að hafa orðið undir bílhjóli og dáið en það var allt í lagi með framhlutann, allavega fyrst. Ég hafði tekið hann með mér og komið honum fyrir í tóftinni minni en hann vildi ekkert borða. Hann var alltaf að reyna að hoppa eitthvert í burtu svo ég brá á það ráð að binda framlappirnar á honum saman með snærisbútnum mínum. Þá lá hann bara svo ég gat mokað yfir afturhlutann en látið framhlutann standa upp úr jörðinni og spjallað við hann. Ég útlistaði fyrir honum hvernig ég ætlaði að kryfja hann þegar hann væri líka dáinn, en þegar til kastanna kom þá nennti ég því ekki og gróf hann bara í moldarflaginu skammt frá tóftinni minni og kíkti á hann annað slagið. Ég fór kannski og gróf hann upp og hafði hann hjá mér nokkra stund. En ég þorði þó aldrei að hafa Spora með mér heim og upp í rúm og því geymdi ég hann í moldarflaginu en hugsaði oft til hans á kvöldin þegar ég lá einsamall í rúminu og mamma svaf ekki inni hjá mér.
Hvass vindurinn þyrlaði moldinni upp í kringum okkur og fór innundir þunn náttfötin mín. Ég hélt Spora í fanginu á mér og ræddi við hann um það í hvaða átt við ættum að láta okkur hverfa inn í myrkrið. Skyndilega heyrði ég einhver hróp koma frá hjúkrunarheimilinu og þegar ég gægðist upp yfir barðið í tóftinni sá ég hersingu af hvítklæddum verum koma svífandi yfir garðinn.
Þær náðu mér á hlaupum með Spora í fanginu eftir vegkantinum ekki svo langt frá staðnum þar sem ég hafði fundið hann. Ég hafði búist við að mér yrði grimmilega refsað en einhverra hluta vegna vorkenndi fólkið mér. Spori var reyndar tekinn frá mér en í staðinn fékk ég hin ýmsu leikföng sem að ég átti að bauka eitthvað við uppi í herbergi en mér var bannað að fara oftar niður í tóft. Um veturinn yrði ég sendur í skólann.
Og ævintýrið var á enda. Mér var illa við krakkaskarann sem fór um með öskrum og ólátum í frímínútum en pískruðu illkvittnilega í kennslustundum. Ég hélt mig ævinlega til hlés enda hafði ég aldrei leikið mér við önnur börn og kunni ekki annað en að sveima um einsamall og finna mér eitthvað til dundurs. Hin börnin hræddust líka þennan einfara sem kunni ekki að óttast og sagði þeim furðulega hluti enda forðuðust þau að umgangast hann.
Þannig liðu þessi fáu skylduár í skólanum og að þeim loknum snéri ég aftur á hjúkrunarheimilið til móður minnar. Í fyrstu sumarleyfunum hafði ég ávallt verið feginn að snúa aftur á heimilið og endurheimta ríki mitt en þar átti sér stað mikil breyting. Mér hafði verið úthlutað hinum ýmsu störfum eins og að skræla kartöflur, tæma ruslafötur og annað smálegt sem lítill krakki getur innt af hendi án þess að stórvægilegt klúður hljótist af. Þegar skólanáminu var svo endanlega lokið var ég kominn á táningsaldur en það var ekki tilefni til neins annars en að mér skildi þrælað út eins og fullorðinni mannesku. Það var ekki lengur neinn sem hélt yfir mér verndarhendi. Á þessum árum sem ég dvaldist í skólanum yfir vetrartímann hafði móðir mín breyst í ókunnuga manneskju og mér leið asnalega að liggja við hliðina á þessari kerlingu á nóttunni ef hún svaf ekki einhversstaðar annarsstaðar. Tíminn leið fljótt og ég gleymdi mér við öll verkin sem þurfti að inna af hendi. Matseld, tauþvottur, böð, klósettferðir, skeiningar; hjúkrunarheimilið hélt áfram að afgreiða gamalmennin á færibandi. Stundum fannst manni eins og starfinu hlyti að ljúka bráðlega því að við værum búin að afgreiða öll gamalmennin en það virtist ekkert lát vera á streymi þeirra inn á heimilið. Þau komu og fóru án þess að maður stæði í því að kynnast neinu þeirra og garðurinn fyrir utan fylltist smám saman svo á endanum var farið að keyra líkin eitthvert í burtu til að urða þau.
Það var ekki fyrr en á átjánda aldursári mínu sem ég bar erindið upp við lækninn. Ég vildi komast burt. Hann virtist skilja mig og sagðist kannski geta styrkt mig aðeins svo að ég mætti komast á legg í borginni. Seinna sama dag hafði ég pakkað öllu saman, kvatt móður mína og haldið aftur á fund læknisins til að inna hann eftir loforðinu. Hann hafði til þessa smáupphæð sem hann hafði lofað mér, en það var skrítið hvað hann varð skyndilega aulalegur þegar hann rétti mér umslagið og hann fór aftur í skúffu sína og rétti mér nokkra seðla í viðbót áður en ég hvarf sjónum hans fyrir fullt og allt.
En þá var ég líka kominn til borgarinnar og ekki leið á löngu þar til ég hafði fundið mér litla íbúðarholu fyrir sanngjarnt leiguverð og þar hafði ég ekki hangið atvinnulaus lengi þegar starfið hjá gamla manninum hafði rekið á fjörur mínar. Það var reyndar eins og það hefði beðið eftir mér. Á öllum ráðningarskrifstofunum hékk þessi sama auglýsing þar sem starfslýsingin virtist þekkja mig. Mér leið eins og ég væri eftirlýstur eða að í borginni væri eitthvað sem sæti fyrir mér.
Ég gleymi því aldrei hvað ég varð undrandi þegar ég kom í fyrsta sinn inn til gamla mannsins. Að utan virtist íbúðin vera látlaus og ekki nema í meðallagi stór, en þegar inn var komið leyndist hver salurinn innaf öðrum og allir voru þeir klæddir íburðamiklum innréttingum sem fullar voru af einkennilegum munum hvaðanæva að úr veröldinni. Fornar, undarlegar styttur, uppstoppuð dýr og ósamstæð, gömul vopn stóðu hvað innanum annað og mynduðu einhverja sundurleita samsetningu sem þó fór að hafa eitthvert djöfullegt samkenni eftir því sem ég kom þarna oftar. Gamli maðurinn virtist ekki kæra sig um að koma nálægt þessu góssi enda hélt hann sig á efri hæðinni þar sem ekkert var að finna af þessum toga heldur aðeins þeir hversdagslegu hlutir sem maður væntir að finna á heimili gamals einstæðings. Ég var líka hættur að veita þessu drasli eftirtekt ef frá er talið eitt ónotalegt fyrirbæri sem ég komst ekki hjá að finna fyrir á hverju kvöldi þegar ég mætti á vaktina. Upp undir lofti sat uglufjandi og í hvert sinn sem ég kom innan úr forstofunni steypti hún augnaráði sínu niður á mig svo ég hrökk undan. Það var ekki hægt að greina á hvað hún horfði svona stíft og ef ég reyndi að horfast í augu við hana þá horfði hún bara í gegnum mig. Það gilti einu þó það væri aldimmt í stofunni. Ég gat fundið fyrir augnaráðinu þar sem það stakk mig í myrkrinu og þegar ég mætti á kvöldin hraðaði ég mér ævinlega beinustu leið upp á efri hæðina þar sem síðdegisvaktin var að ganga frá eftir kvöldmatinn.
Starfið fólst ekki í öðru en að dvelja hjá gamla manninum á hverju kvöldi frá því að síðdegisvaktin fór heim rétt eftir kvöldmat. Ég hafði búist við að síðdegisvaktin myndi geyma handa mér hin ýmsu verkefni til að inna af hendi en þegar ég kom á vaktina var það undantekningarlaust svo að öllu hafði verið lokið og ég þurfti ekki að gera annað en það sem til féll um kvöldið. Einhverra hluta vegna virtist gamli maðurinn þó ekki þarfnast neins því eftir að skyggja tók hélt hann ávallt kyrru fyrir í svefnherberginu þar sem hann sat upp við dogg en nálægt rúminu hafði verið komið fyrir hægindastól sem mér var ætlaður. Starfið fólst sem sagt aðeins í að sitja hjá gamla manninum og sjá til þess að hann vanhagaði ekki um neitt. Eina fasta verkefnið sem ég þurfti að inna af hendi var að aðstoða hann við að taka inn sterka svefnmixtúru úr flösku sem konurnar á síðdegisvaktinni skildu eftir á náttborðinu hjá honum. Þær höfðu meira að segja haft skeiðina til svo að ég þyrfti ekki að fara niður í eldhús til að sækja hana. Eftir að ég hafði gefið honum mixtúruna þurfti ég svo að sjá til þess að hann væri sofnaður áður því fyrr mátti ég ekki halda heim á leið. Það hafði meira að segja verið brýnt sérstaklega fyrir mér að yfirgefa hann ekki fyrr en ég hefði gengið úr skugga um að hann væri örugglega kominn í fasta svefn.
Ég hafði búist við að þurfa annað slagið að sækja handa honum eitt og annað, aðstoða hann við að komast á klósettið og ýmislegt smálegt en hann virtist ekki vilja yfirgefa svefnherbergið eftir myrkur og var yfir höfuð illa við að færa sig á milli herbergja. Einhvern tíma hafði hann átt eftir að klæða sig í náttserkinn þegar ég kom og það var undarlegt að sjá hvernig hann skimaði snögglega í kringum sig í hálfgerðu óðagoti um leið og höfuðið á honum kom út um hálsmálið á serknum. Það virtist fara sérstaklega illa í hann að geta ekki séð í kringum sig því það sama var upp á teningnum ef það kom fyrir að hann neyddist til að færa sig á milli herbergja. Þá laumaðist hann til að gjóa augunum útundan sér fyrir alla dyrakarmana meðan hann fikraði sig eftir ganginum. Það var eins og hann væri ókunnugur að skoða sig um þó hann hefði búið þarna um árabil. Ég hafði haldið að hann væri kannski að athuga hvort síðdegisvaktin væri ekki örugglega farin heim en eitt kvöldið, um það bil mánuði eftir að ég hafði verið ráðinn, komst ég að raun um hvað væri að fyrir gamla manninum.
Það var nokkuð liðið á kvöldið og ég nýbúinn að gefa honum svefnmeðalið þegar ég þurfti skyndilega að fara á klósettið. Ég spurði hann sísvona hvort honum væri sama þó að ég skryppi aðeins fram á gang og inn á klósettið. Hann sagði að það ætti nú ekki að gera mikið til og hann þyrfti eiginlega sjálfur að fara líka. Mér þótti þetta undarlegt því hann var vanur að sofna strax eftir að hafa gleypt í sig meðalið og hefði því átt að biðja mig að koma með sér á klósettið áður en ég hellti því ofan í hann. En ég hjálpaði honum fram úr rúminu og studdi eftir ganginum og fram að klósetthurðinni. Mér hafði verið sagt að hann væri sjálfbjarga á klósettinu svo ég spurði hann hvort að hann vildi ekki fara á undan en þá varð hann skömmustulegur og bað mig að koma með sér. Ég gerði eins og hann bað mig og reyndi að fylgjast ekki með því þegar hann rembdist árangurslaust við að kreista fram nokkra dropa. Hann stjáklaði svo yfir að handlauginni, þvoði sér um hendurnar og fór svo út að litlum baðherbergisglugganum þar sem hann tók í eitt hornið á gardínunum svo hann gæti þóst vera að líta út um gluggann meðan ég athafnaði mig. Þegar ég hafði klárað að þvo mér kallaði ég til hans að nú gætum við farið til baka og reyndi eins og ég gat að vera hress í málrómnum. En þegar gamli maðurinn snéri sér við sá ég að augun í honum voru fljótandi í táravatni og hann fylgdi mér þögull aftur inn í svefnherbergið og sagði ekki orð við mig það sem eftir var kvöldsins. Þannig var því þá varið. Gamli maðurinn gat ekki með nokkru móti verið einsamall en skammaðist sín greinilega fyrir það og því þorði ég ekki að nefna þetta einu orði.
Ég varð eiginlega undrandi á þessum kenjum í gamla manninum því ég vissi að hann hafði ferðast víða á sinni löngu ævi og á ferðalögum sínum hafði hann séð allan heiminn og hefði því átt að vera sæmilega upplýstur. En kannski hafði hann séð of mikið. Ég öfundaði hann samt af öllum sögunum sem hann gat sagt af ævintýrum sínum sem hann hafði lenti í um gjörvalla veröldina. Þannig sátum við saman og spjölluðum fram eftir kvöldi þangað til tími var kominn fyrir hann að taka inn svefnmeðalið en eftir það vildi hann lítið við mig tala og ég sat bara og beið eftir því að hann væri örugglega sofnaður sem var sjaldnast fyrr en þó nokkuð var liðið á nóttina. Þá gat ég loksins haldið heim á leið.
Það var sérstök tilfinning sem fylgdi því að hafa svona undarlegan vinnutíma. Að rölta eftir mannlausum götunum heim á leið þegar allir voru í fasta svefni nema ég. Vökutíminn hjá mér hafði færst til því þegar heim var komið gat ég sjaldnast sofnað en sat uppi og starði út í loftið og beið eftir að það myndi birta til um morguninn. Þá fór ég út og fylgdist með borgarbúunum fara ferða sinna. En ég hafði sárasjaldan nokkurt erindi og þvældist bara stefnulaust um. Starfið í kvöldhjálpinni hjá gamla manninum fékk ég borgað eins og um heilsdagsvinnu væri að ræða en það var litla aðra vinnu að hafa og því sóttist ég ekki eftir henni enda þarfnaðist ég ekki meiri peninga en ég þénaði hjá gamla manninum. Ég sofnaði vanalega rétt fyrir hádegismat og vaknaði um kvöldmatarleytið þegar tími var til kominn að ég skyldi halda á vit gamla mannsins.
Kvöldin hjá honum liðu reyndar hratt í fyrstu því hann hafði frá nógu að segja. En eftir því sem mánuðirnir liðu þá fór samtal okkar að gerast æ slitróttara með hverri vikunni því hann virtist vera búinn með flestar perlurnar sínar. Hann var farinn að endurtaka sig og segja mér sögur sem ég þekkti en þuldi þá hratt og án þess að hafa gaman af því sjálfur eins og honum bæri skylda til að segja eitthvað við mig áður en ég gæfi honum svefnmeðalið. Þegar ég gekk svo eftir götunum á heimleiðinni reyndi ég að þræða einhverja langa króka því ég kveið því að koma niður í auða íbúðarholuna til þess eins að bíða eftir birtingunni og að gæta farið út að fylgjast með fólkinu. Ég sat kannski á einhverju útikaffihúsinu og horfði á allt ókunnuga fólkið fara hjá eða gleymdi mér í einhverjum þönkum og vaknaði upp gangandi eftir strætunum. En brátt var ég orðinn uppgefinn á fyrirsjáanlegri hugsun minni og langaði aðeins að komast niður í íbúðarholuna til að ég gæti misst meðvitund í rúminu og vaknað endurnýjaður seinna um daginn til að fara á fund gamla mannsins.
Þegar gamli maðurinn virtist hafa sagt mér allt áttaði ég mig samt sem áður á því að hann hafði aldrei minnst á það einu orði hvernig hann hefði auðgast. Ég þóttist vita að hann hefði ekki erft ríkidæmi sitt því hann hafði sagt mér ýkjulegar sögur af basli foreldra sinna þegar hann var ungur. Mig langaði líka sérstaklega til að vita hvernig á því stæði að hann þorði ekki að vera einn nokkra stund. En ég vildi bíða og sjá til hversu lengi hann héldi út að rúlla þumalfingrunum í hringi í þögninni án þess að segja mér það. Þetta var eflaus eitthvað sem hann vildi ekki deila með ókunnugum og því reyndi ég að segja honum ýmislegt um sjálfan mig sem bæri vott um að ég treysti honum, svo við mættum verða einhverskonar trúnaðarvinir. Ég sagði honum frá því hvernig mér liði þegar ég kæmi út á morgnanna og þyrfti ekki að fara að vinna en það var eins og að ekkert sem ég hefði að segja gæti vakið nokkurn áhuga hjá honum. Ég skammaðist mín fyrir að hafa sagt honum þetta og ímyndaði mér að ég hlyti að vera svona fyrirsjáanlegur í augum þessa heimsborgara.
En þetta virtist þó hafa hrifið því að eitt kvöldið spyr hann mig upp úr þurru hvort mér finnist hann ekki vera kjánalegur að þora ekki að vera einsamall á kvöldin. Þetta kom eiginlega aftan að mér og ég þóttist ekkert vita og það fór í taugarnar á honum. Hann bað mig vinsamlegast að hræsna ekki í sínum húsum og þá játaði ég að hafa þótt það svolítið undarlegt en þó aðallega forvitnilegt. Hann hristi hausinn og sagði óþolinmóður að ef mér þætti þetta forvitnilegt væri það vegna þess að það væri undarlegt. Síðan hóf hann að segja mér söguna og þegar henni lauk varð ég fyrir miklum vonbrigðum með það hversu ómerkileg ástæðan var. Hann hafði verið einhverstaðar á ferðalagi, hann mundi ekki einu sinni í hvaða borg, og verið að ganga yfir fjölmennt torg þegar hann stoppaði við furðulegt smágert tjald, rauðlitað og sexhyrnt eins og lítið sirkustjald, sem hafði verið slegið upp á miðju torginu. Borgabúarnir veittu því enga eftirtekt og því stóð það þarna eins og illa gerður hlutur. Hann ákveður að stinga hausnum inn í það til að vita hvað þar væri til sölu en undraðist að sjá engan varning heldur aðeins síðhærða konu sitjandi á jörðinni með augun lokuð en þegar hann hafi ætlað að taka hausinn aftur út úr tjaldinu hafi konan beðið hann að koma aðeins nær. Síðan hafði hún boðið honum að hún skildi segja honum hvernig hann myndi deyja ef hann borgaði sér það sem hann þénaði á einum degi. Hann sagðist hafa tekið tilboði konunnar, rétt henni borgunina og þá hafi hún sagt að eitthvert kvöldið þegar hann væri orðinn saddur lífdaga myndi hann fá heimsókn að kvöldlagi sem myndi verða hans bani.
Hann brosti þegar hann hafði lokið við að segja mér þetta og mér var alveg ómögulegt að skilja hvernig honum hefði tekist að gera svona stórt vandamál úr þessu. Hann sagði að það hefði verið furðulegt hve fljótlega hann hefði gleymt þessu. Það hefði verið eins og því hefði verið stolið úr höfðinu á sér. Hann hefði síðan ekki munað eftir því fyrr en nokkrum vikum áður en hann auglýsti eftir kvöldhjálpinni. Síðan sagði hann mér hálf hlægjandi að nú vissi ég af hverju ég hefði verið ráðinn til þess eins að gefa honum eina skeið af svefnmixtúru. Ég reyndi að hlægja dálítið rækilega honum til samlætis en um leið og við þögnuðum heyri ég hvernig glymur frekjulega í dyrabjöllunni niðri við útidyrahurðina. Hann sýndi engin viðbrögð og lét eins og hann tæki ekki eftir þessu. Hann kallaði til mín hásum rómi einhver orð sem áttu að vera einhverskonar aðfinnslur út í það að ég hafði skilið hann einan eftir í herberginu, en ég hraðaði mér eftir myrkvuðum ganginum og niður í forstofuna svo að ég gæti opnað fyrir þeim sem væri að koma að heimsækja gamla manninn.
Ég stóð fyrir framan dyrnar í forstofunni og gat heyrt hvernig nóttin hrærðist fyrir utan. Ég þreif snöggt í hurðarhúninn og um leið og hurðin varð laus í falsinum fann ég hvernig henni var hrundið upp og þar stóð nóttin í bláum logum úti á tröppunum. Töfrabirta féll inn um dyrnar svo sterkum bjarma stafaði af leiðinni sem ég átti ófarna aftur inn á ganginn og upp til gamlingjans. Ég skellti hurðinni aftur í lás og stikaði af stað upp í herbergi en þegar ég kem inn úr forstofunni finn ég hvernig augnaráðið úr uglunni steypir sér niður á mig en nú starir hún ekki í gegnum mig heldur horfir stíft í augu mér og svo skyndilega á eitthvað fyrir aftan mig.
Ég æddi upp stigann og þrammaði inn eftir dimmum ganginum. Ég sé mér til mikillar undrunar að herbergi gamlingjans hafði myrkvast á meðan ég hafði verið að hleypa gestinum inn en þegar ég stíg inn í herbergið sé ég að glugginn stendur opinn upp á gátt svo gluggatjöldin sveima um herbergið. Himnasængin hafði líka verið toguð fyrir rekkju gamlingjans og þegar ég svipti henni til hliðar og hleypi tunglsljósinu inn í rekkjuna sé ég hvernig skelfingarsvipur hans gapir á veggnum. Ég furðaði mig á því hvernig hann hefði getað opnað munninn svona mikið en hann var þó alveg hljóður; það voru stjörf augun sem öskruðu af skelfingu á móti fölu tunglsljósinu sem steyptist niður í þau. Nú höfðu þau séð of mikið og hann kipptist til þegar kvikur skuggi kom yfir okkur. Í gluggakistunni bograði einhver smágerð mannvera og hagræddi dökkleitum grip í höndum sínum áður en hún stökk út. Ég hljóp að glugganum, hallaði mér út og sá hvernig hún handlangaði sig niður eftir þakrennurörinu og sameinaðist skugganum sem lak út úr húsasundinu og þusti upp eftir götunni. Allt í einu finn ég margar litlar krumlur þrífa utan um kálfana á mér og sturta mér út um gluggann og ég virði fyrir mér smásteinanna í götunni koma æðandi í andlitið á mér litli tittur.
Ég ligg einsamall í rúminu okkar mömmu og það gnauðar í brotnum herbergisglugganum. Þegar ég kem fram á gang sé ég að enginn er á kvöldvakt í tómum legusalnum. Ég hleyp inn á baðherbergi og lít í spegilinn. Loksins sé ég andlitið á mér hanga alveg máttlaust utan á höfuðkúpunni og dáist að því hvað augun mín séu falleg þegar þau eru lokuð því það er eins og augnlokin séu dálítið skökk fyrir augunum.
Ég opna útdyrahurðina og hleypi hvössum vindunum inn. Síðan læðist ég í gegnum garðinn framhjá rauða tjaldinu en hátt grasið berst um í vindinum og slæst utan í mig þar til ég kemst yfir á moldarflagið þar sem hann Spori minn liggur og bíður eftir mér. Ég held höfði hans fast upp að mér og kreisti það á meðan við komum okkur saman um það hvert við skulum flýja. Síðan gægjumst við varlega inn í rauða tjaldið þar sem nýtekin gröfin stendur auð. Þessi verður bara handa okkur.

Rúnar Snær